Karlheinz Stockhausen is een 20ste-eeuwse Duitse componist die veel muziek heeft geschreven voor de gehele klarinetfamilie, en dan met name de bassethoorn. Zelf heb ik maar een klein gedeelte van zijn omvangrijke klarinetrepertoire gespeeld, onder andere Michaels Jugend en Michaels Reise uit zijn opera-cyclus Licht. Naar aanleiding daarvan heeft de Spaanse journalist Ismael G. Cabral mij een tijdje terug een aantal vragen gesteld voor het blad Opera Actual.
Hoe was je eerste contact met de muziek van Stockhausen?
In 2017 ben ik door de productieleider van het Koninklijk Conservatorium in Den Haag gevraagd als solist voor Stockhausen’s Michaels Reise um die Erde tijdens het Holland Festival en Festival Dag in de Branding. Mijn gedachten was: twee geweldige festivals waar ik als solist kan optreden, dat is een geweldige kans! Eigenlijk had ik geen idee over de muziek van Stockhausen, zeker niet over het feit dat we moeten acteren/bewegen tijdens het spelen. Toen ik de partituur kreeg, heb ik enorm hard geoefend om de technisch zeer moeilijke partij samen met Marco Blaauw (de andere solist in het stuk) op de repetities te kunnen spelen. Marco heeft enorm veel ervaring met de muziek van Stockhausen en hij heeft me de eerste echte kennismaking gegeven. Hij weet heel veel van de gedachte achter de muziek en ook hoe we als instrumentalisten op het podium zouden moeten bewegen. Ik ben blij dat ik zo’n twee jaar later voor de opera Michaels Jugend weer veel van Marco heb mogen leren over Stockhausen’s muziek.
Wat trekt je het meest aan in het bestuderen van de muziek van LICHT?
De muziek van Stockhausen is heel erg menselijk. Het gaat over het leven; speelsheid, ontdekking, liefde, leren, etc. Persoonlijk voelt de muziek ook wel een tikje elegant, maar tegelijkertijd bevat het hele menselijke ‘primitieve instincten’. Het acteren en bewegen maken deel uit van de muziek en deze maken het karakter in de muziek veel sterker. Je kunt muziek en beweging absoluut niet scheiden. Dit geldt ook voor de andere theatrale aspecten in de muziek, zoals het podium, licht en de kostuums. Daarom beschrijft Stockhausen alles zo gedetailleerd in de partituur. Het totale concept van muziek, beweging, licht, toneel en kostuums dwingt je om je helemaal open te stellen. Je hebt geen keuze, je kan je alleen maar overgeven aan de muziek en dat is de enige manier waarop het mogelijk is om deze muziek echt te kunnen spelen.
Hoe belangrijk denk jij dat de muziek van Stockhausen en andere hedendaagse muziek gaat zijn in jouw carrière?
Gedurende het oefenen en de repetities van LICHT heb ik zoveel van Suzee en Kathinka (de weduwen van Stockhausen) geleerd (zowel muzikaal als intellectueel), dat ik deze ontwikkeling graag op dezelfde manier zou willen doorzetten. Natuurlijk hoop ik ook dat ik meer kansen krijg om de muziek van Stockhausen te kunnen spelen, maar mijn muzikale ontwikkeling is het belangrijkst voor mij. Ik denk ook zeker dat hun precieze manier van werken aan de muziek mij scherper heeft gemaakt en dit heeft natuurlijk ook invloed op het instuderen en spelen van andere klassieke muziek.
Ik ben ook erg geïnteresseerd in het werken met hedendaagse componisten. Vaak kun je een compositie zien als een reflectie op wat een composer ervaart of meemaakt. Hij antwoordt op wat hij ziet/leert/meemaakt en maakt zijn eigen verhaal in de vorm van een compositie. Om deel te zijn van dat proces en om zo dicht mogelijk bij het idee van de componist te zijn door met hem samen te werken, lijkt mij erg interessant en inspirerend.
Wat is de grootste ontdekking dat de muziek van LICHT je heeft gegeven?
De muziek van Stockhausen laat zien dat je bij het geven van een concert aan meer moet denken dan alleen aan de muziek. Daarnaast laat hij zoveel nieuwe mogelijkheden zien van muziek maken. Ik wist echt niet dat je op zo’n creatieve manier elektronische muziek en versterking zou kunnen gebruiken bij live-muziek. Het feit dat ik heb geleerd te werken met al deze elementen en ook de kans heb gekregen om ermee te experimenteren, geeft mij veel vrijheid en nieuwe ideeën voor het programmeren van mijn eigen concerten.
Ik bewonder ook enorm Stockhausen’s idee om verschillende kunstvormen te combineren op een geheel eigen wijze. Normaliter wanneer je verschillende kunstvormen combineert, is de ene kunstvorm een interpretatie of toevoeging van de ander. Bij Stockhausen is dit niet het geval, hij kon werkelijk hetzelfde schrijven in verschillende kunstvormen. Bijvoorbeeld de dans in LICHT is letterlijk wat je hoort in de muziek. Muziek en dans voegen niks aan elkaar toe. De dans is echt de compositie/muziek, ze zijn dan ook totaal gelijk als spelers.
Wat heb je als grootste moeilijkheid ervaren in Stockhausen’s muziek?
De totale combinatie van moeilijkheden maakt dat de muziek erg veeleisend is van de muzikanten. De muziek is heel precies en gedetailleerd in tempo, timing en dynamiek. Daarnaast vraagt de muziek technisch ook nog eens veel van de muzikanten en ook de bewegingen en het acteren heeft Stockhausen heel gedetailleerd opgeschreven voor de musici. Grappig genoeg heb ik nu wel geleerd dat zo’n gedetailleerde partituur juist veel vrijheid en ruimte maakt om je eigen persoonlijkheid in de muziek te leggen. En dat is uiteindelijk wat je wil, muzikale vrijheid om jezelf helemaal over te geven aan de muziek.
Reactie plaatsen
Reacties